Afbraak van micropolluenten tijdens het afvalwaterzuiveringsproces

Micropolluenten kunnen op verschillende manieren in het oppervlaktewater terecht komen. Via afstroming van wegen of velden,  erosie of onrechtstreeks via de lozing van gezuiverd afvalwater. Ze worden gedeeltelijk verwijderd in de klassieke rioolwaterzuiveringsinstallaties.

staalname labo Aquafin

Wat zijn micropolluenten?

Door de uitbouw van de waterzuiveringsinfrastructuur is de belasting van het oppervlaktewater veroorzaakt door nutriënten en zuurstofbindende stoffen sterk gedaald. Op Europees niveau verschuift de aandacht nu meer naar de aanwezigheid van micropolluenten, Dat zijn restanten van sommige pesticiden, metalen en geneesmiddelen die in hogere concentraties een negatief effect hebben op het waterleven. 

Het gezuiverde afvalwater dat in onze waterlopen belandt, wordt vandaag getest op meer dan vijftig parameters. Als het daaraan voldoet, is het goedgekeurd voor de planten en het waterleven. Het bevat  echter ook een aantal chemische verbindingen waarvoor in de huidige wetgeving geen normen zijn voorzien. In welke mate deze verbindingen een risico vormen voor het ecosysteem op lange termijn, is nog niet gekend. 

Kleine hoeveelheden beïnvloeden onze leefomgeving

De meeste stoffen komen in minuscule hoeveelheden of als afbraakproducten in het water terecht, maar ook zeer lage dosissen kunnen op termijn gevolgen hebben voor vissen en ander waterleven. Studies uit het verleden toonden al anti-depressiva aan in de hersenen van vissen. Andere leggen een verband tussen ethinylestradiol, de actieve component van de anticonceptiepil, en de vervrouwelijking van vissen. Van de ontstekingsremmer diclofenac, die vaak gebruikt wordt in zalfvorm, is dan weer bewezen dat die kan leiden tot wijzigingen in het celweefsel van regenboogforellen.

Dat deze micropolluenten ook schadelijk zouden zijn voor de mens, is niet bewezen. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat de concentraties die we lozen daarvoor veel te klein zijn. Elk apart zullen de geloosde stoffen ons - zoals het er nu uitziet - dus niet schaden, maar niemand heeft een zicht op het effect van de mix van stoffen waaraan we blootgesteld worden. 

Onderzoek op Vlaamse waterlopen

De Vlaamse wetgeving volgt het Europese beleid wat betreft de normen voor micropolluenten. In Vlaanderen gebeuren er regelmatig studies, waarin op basis van metingen de grootste risico's in kaart worden gebracht.

Aquafin heeft meegewerkt aan een onderzoek van de Vlaamse Milieumaatschappij rond de impact van medicijnresten. Daarbij werd de verontreiniging gevolgd vanaf de bron tot in het oppervlaktewater. Hoewel de meeste rioolwaterzuiveringsinstallaties niet gebouwd zijn om dit soort stoffen te verwijderen, bleken producten die in het verzameld afvalwater een hormoonverstorende werking toonden, bij het verlaten van de rioolwaterzuiveringsinstallatie toch volledig verwijderd. Dat was ook het geval voor weekmakers, chemische verbindingen die voorkomen in plastics en sommige pesticiden. Enkel cortisoneverbindingen worden volgens dit onderzoek niet afgebroken in het zuiveringsproces. Cortisoneverbindingen komen niet uitsluitend voor in medicijnresten, maar zijn bijvoorbeeld ook terug te vinden in bepaalde pesticiden.

Aan de bron of tijdens zuivering

Het meest efficiënt zijn uiteraard maatregelen aan de bron. Een verbod op bepaalde groepen medicijnen is niet haalbaar, maar het afvalwater van rusthuizen of ziekenhuizen, dat naast medicijnen ook moeilijk afbreekbare contrastvloeistoffen bevat, zou apart opgevangen en gezuiverd kunnen worden met gespecialiseerde technieken. De mogelijkheden en het effect daarvan, worden via verschillende Europese projecten onderzocht. Zelf kan je je vervallen medicijnen terugbrengen naar de apotheek en opletten met het gebruik van pesticiden.

Ook de uitstroom van zulke polluenten uit de zuiveringsinstallaties zou verminderd kunnen worden. Dat kan door extra stappen toe te voegen aan het standaardzuiveringsproces. Daarvoor bestaan de nodige technieken, zoals bijvoorbeeld een behandeling van het water met ozon of actieve kool.  Actief kool kan 60% tot 90% van de nog aanwezige geneesmiddelen absorberen. Via ozonisatie worden de stoffen chemisch geoxideerd, waardoor wel  80% tot 100% van de nog aanwezige geneesmiddelen kunnen worden omgezet in afbreekbare stoffen. Bijkomend voordeel is nog dat ozon het gezuiverde water desinfecteert.

De toepassing van die nieuwe technieken is perfect mogelijk op een selectie van zuiveringsinstallaties die het behandelde water op gevoelige waterlopen lozen. Een nazuivering van het volledige debiet huishoudelijk afvalwater is voorlopig nog onverantwoord duur, met een extra kost van 5 tot 30 eurcent per m³.  Het is dus belangrijk om tijd en geld te blijven investeren in onderzoek naar goedkopere en efficiënte nazuiveringstechnieken.

RWZI Mol
De Wamp in Kruibeke