Afbraak van micropolluenten tijdens het afvalwaterzuiveringsproces

Micropolluenten kunnen op verschillende manieren in het oppervlaktewater terecht komen. Via afstroming van wegen of velden,  erosie of onrechtstreeks via de lozing van gezuiverd afvalwater. Ze worden gedeeltelijk verwijderd in de klassieke rioolwaterzuiveringsinstallaties.

staalname labo Aquafin

Wat zijn micropolluenten?

Door de uitbouw van de waterzuiveringsinfrastructuur is de belasting van het oppervlaktewater door nutriënten en zuurstofbindende stoffen sterk gedaald. Op Europees niveau verschuift de aandacht nu meer naar de aanwezigheid van micropolluenten. Dat zijn restanten van bijvoorbeeld pesticiden, metalen en geneesmiddelen die zelfs in lage concentraties een negatief effect kunnen hebben op het waterleven. 

Het gezuiverde afvalwater dat in onze waterlopen belandt, wordt vandaag standaard getest op 11 parameters. Als het daaraan voldoet, is het goedgekeurd voor de planten en het waterleven. Het bevat  echter ook een aantal chemische verbindingen waarvoor in de huidige wetgeving geen normen zijn voorzien. In welke mate deze verbindingen een risico vormen voor het ecosysteem op lange termijn, is nog niet gekend. 

Kleine hoeveelheden beïnvloeden onze leefomgeving

De meeste stoffen komen in minuscule hoeveelheden of als afbraakproducten in het water terecht. Zelfs zeer lage dosissen kunnen op termijn gevolgen hebben voor vissen en ander waterleven. Studies uit het verleden toonden al anti-depressiva aan in de hersenen van vissen. Andere leggen een verband tussen ethinylestradiol, de actieve component van de anticonceptiepil, en de vervrouwelijking van vissen. Van de ontstekingsremmer diclofenac, die vaak gebruikt wordt in zalfvorm, is dan weer bewezen dat die kan leiden tot wijzigingen in het celweefsel van regenboogforellen.

Dat deze micropolluenten ook schadelijk zouden zijn voor de mens, is niet bewezen. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat de concentraties die we lozen daarvoor veel te klein zijn. Elk apart zullen de geloosde stoffen ons - zoals het er nu uitziet - dus niet schaden, maar niemand heeft een zicht op het effect van de mix van stoffen waaraan we blootgesteld worden. 

Onderzoek op Vlaamse waterlopen

De Vlaamse wetgeving volgt het Europese beleid wat betreft de normen voor micropolluenten. In Vlaanderen gebeuren er regelmatig studies, waarin op basis van metingen de grootste risico's in kaart worden gebracht.

Aquafin heeft meegewerkt aan een onderzoek van de Vlaamse Milieumaatschappij rond de impact van medicijnresten. Daarbij werd de verontreiniging gevolgd vanaf de bron tot in het oppervlaktewater. Hoewel de meeste rioolwaterzuiveringsinstallaties niet gebouwd zijn om dit soort stoffen te verwijderen, blijkt dat voor sommige stoffen toch het geval te zijn. Dat is bijvoorbeeld zo voor weekmakers - chemische verbindingen die voorkomen in plastics - en sommige pesticiden. Ook hormonen worden vrij goed verwijderd tijdens het zuiveringsproces. Deze stoffen zijn wel al actief in zeer lage concentraties, die zelfs niet meetbaar zijn. Of ze op de zuiveringsinstallaties voldoende verwijderd worden om de waterloop te beschermen, is dus niet duidelijk. Andere stoffen, zoals een grote groep geneesmiddelen en een deel pesticiden, worden bijna niet verwijderd in de huidige rioolwaterzuiveringsinstallaties.

Aan de bron of tijdens zuivering

Het meest efficiënt zijn uiteraard maatregelen aan de bron. Breng je vervallen medicijnen terug naar de apotheek en let bijvoorbeeld op met het gebruik van pesticiden. Bijkomende bronmaatregelen worden onderzocht, maar blijken vaak niet voldoende efficiënt. Zo werd onderzocht of het rendabel is om het afvalwater van ziekenhuizen en rusthuizen apart in te zamelen, omdat het medicijnen en moeilijk afbreekbare contrastvloeistoffen bevat. In praktijk blijkt echter dat het grootste deel van de uitstoot van deze stoffen toch afkomstig is van de huishoudens.

De uitstroom van zulke polluenten uit de zuiveringsinstallaties kan wel verminderd worden. Dat kan door extra stappen toe te voegen aan het standaardzuiveringsproces. Daarvoor bestaan de nodige technieken, zoals bijvoorbeeld een behandeling van het water met ozon of actieve kool. Bijkomend voordeel is dat met gebruik van ozon het gezuiverde water gedeeltelijk gedesinfecteerd wordt.

De toepassing van deze nieuwe technieken is perfect mogelijk op een selectie van zuiveringsinstallaties die het behandelde water op gevoelige waterlopen lozen. Aquafin plant de bouw van een degelijke installatie op de rioolwaterzuiveringsinstallalie in Aartselaar. Die stap brengt uiteraard extra kosten met zich mee, die geschat worden op 5 tot 30 eurocent per m³.  Het is dus belangrijk om tijd en geld te blijven investeren in onderzoek naar goedkopere en efficiënte nazuiveringstechnieken.

RWZI Mol
De Wamp in Kruibeke