Riothermie: warmte uit afvalwater
Riothermie maakt slim gebruik van warmte die al aanwezig is in ons afvalwater. Die warmte kan lokaal gebouwen, woonwijken, warmtenetten en publieke infrastructuur helpen verwarmen of koelen. Via Aquamarkt toont Aquafin waar riothermie in Vlaanderen mogelijk is en hoe publieke en private partners met dat potentieel aan de slag kunnen.
Wat is riothermie?
Riothermie is een techniek waarbij Aquafin warmte of koeling uit afvalwater in riolen haalt. Met een warmtewisselaar in de riool of op een rioolwaterzuiveringsinstallatie halen we enkele graden warmte uit het water. Die warmte wordt via een geleidervloeistof naar een gebouw gebracht, waar een warmtepomp ze op de juiste temperatuur brengt voor bijvoorbeeld vloerverwarming of sanitair warm water. Op warme dagen koelt de warmtepomp het water ook af om het gebouw actief te koelen. Zo zetten we bestaande rioleringsinfrastructuur in als lokale, duurzame energiebron in Vlaanderen.
Waarom warmte uit afvalwater gebruiken?
Constante warmtebron, vlak onder onze voeten.
Riothermie heeft veel voordelen. Afvalwater heeft het hele jaar door een relatief stabiele temperatuur. Via warmtewisselaars en warmtepompen kan die warmte efficiënt gerecupereerd worden. Dat maakt riothermie interessant voor steden, gemeenten, projectontwikkelaars en organisaties met een collectieve warmtevraag.
Riothermie:
- gebruikt bestaande rioolinfrastructuur,
- levert lokale en duurzame warmte,
- vermindert de afhankelijkheid van fossiele energie,
- ondersteunt de energietransitie en draagt bij aan klimaatdoelstellingen.
Vooral in stedelijke omgevingen, waar riolering en warmtevraag dicht bij elkaar liggen, kan riothermie een slimme oplossing zijn.
Waarvoor kan riothermie gebruikt worden?
Voor verwarming én koeling, vandaag en in de toekomst.
Riothermie kan ingezet worden voor:
- verwarming en koeling van gebouwen,
- verwarming van woningen via een warmtenet,
- publieke infrastructuur (scholen, zwembaden, zorginstellingen, …)
Of riothermie mogelijk is, hangt af van verschillende factoren: het debiet, de temperatuur van het afvalwater, de ligging van de riolering en de warmtevraag in de buurt. Daarom brengt Aquafin het beschikbare potentieel in kaart via Aquamarkt.
Hoe start je met een riothermieproject?
Warmte uit afvalwater is van niemand en tegelijk van iedereen. Aquafin treedt op als neutrale facilitator en maakt via Aquamarkt zichtbaar waar riothermie mogelijk is.
Via Aquamarkt:
- wordt het technisch warmtepotentieel transparant weergegeven,
- worden open oproepen gepubliceerd, zodat publieke en private partijen gelijke kansen krijgen om zich kandidaat te stellen,
- kan je opvolgen welke oproepen lopen en aan wie het potentieel na afloop werd toegekend.
Het gebruik van het potentieel wordt toegekend aan het project met de grootste maatschappelijke meerwaarde, via een objectieve selectieprocedure.
Voorbeelden van riothermie in de praktijk
Op de Keerdoksite in Mechelen wordt riothermie als primaire bron ingezet voor de koeling en verwarming van een nieuwe woonwijk. Hier is een vermogen van 670 kW geïnstalleerd. Zo worden drie gebouwen met kantoren, wooneenheden en vergaderzalen voorzien van groene, lokale warmte. Op de site wordt riothermie gecombineerd met geothermie, warmte uit de bodem, als back-up bij vriestemperaturen. Dit project toont hoe warmte uit afvalwater geïntegreerd kan worden in stedelijke projectontwikkeling.
Voor de bouw van het nieuwe zwembad De Watermolen en het Sportpaviljoen in Sint-Niklaas werd gekozen voor riothermie als warmtebron. Met een vermogen van 450kW voor het zwembad wordt meer dan 90% van de warmtevraag op jaarbasis ingevuld. Een voorbeeld van riothermie in publieke infrastructuur met een hoge en constante warmtevraag.
Via een 80 meter lange warmtewisselaar in een straatriool nabij het Aquafin-kantoor in Aartselaar wordt Campus Aquafin verwarmd en gekoeld. De installatie voorziet werkplekken voor meer dan 400 medewerkers, polyvalente ruimtes en een bedrijfsrestaurant van duurzame energie. Met een vermogen van 270 kW bespaart Aquafin jaarlijks een CO2-uitstoot van 308 ton.
Veelgestelde vragen over warmte uit afvalwater
Riothermie is niet overal mogelijk. De haalbaarheid hangt af van het debiet en de temperatuur van het afvalwater, de ligging van de riolering en de warmtevraag. Via Aquamarkt maakt Aquafin zichtbaar waar warmte uit afvalwater technisch interessant kan zijn.
Aquafin treedt op als neutrale facilitator. Via Aquamarkt toont Aquafin waar riothermie mogelijk is, welke oproepen lopen en hoe publieke en private partijen zich kandidaat kunnen stellen voor het gebruik van warmtepotentieel uit afvalwater.
Eens de warmte is toegewezen voor een riothermieproject voert Aquafin alle werken op het publieke domein uit: de aanleg van de warmtewisselaar en de leidingen tot aan de perceelsgrens. We staan gedurende de hele levensduur in voor het onderhoud en eventuele herstellingen. Aquafin is verantwoordelijk voor de constante warmtelevering aan de warmtepomp.
De investeringskost van riothermie is vergelijkbaar met die van geothermie: 700 tot 1000 euro per kW. Voor jaarlijkse inspectie en onderhoud moet je rekenen op een bedrag tussen 5000 en 10000 euro. De operationele kosten liggen veel lager dan bijvoorbeeld een lucht-luchtwarmtepomp doordat er minder energie nodig is om dezelfde warmte op te wekken uit afvalwater dan uit koude buitenlucht.
Subsidies voor riothermie hangen af van het type project, de betrokken partijen en de geldende steunmaatregelen voor duurzame warmte. Het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) erkent riothermie als groene warmtebron en voorziet subsidies tot 65% voor projecten die aan de voorwaarden voldoen.
Op het perceel is er geen extra ruimte nodig voor de aanleg van riothermie. De warmtewisselaar zit in de riool, die al onder de rijweg ligt. Om de warmte naar de warmtepomp te leiden, moeten ondergronds enkel toe- en afvoerleidingen gelegd worden naar het gebouw waar de warmtepomp staat.
Riothermie is een 100% duurzame warmtebron en stoot ruim 75% minder CO2 uit dan fossiele brandstoffen. Als de pomp van de warmtewisselaar en de warmtepomp op zonne-energie kunnen werken, is je installatie ook volledig CO2-neutraal en verwarm je 100% groen.
Bekijk waar riothermie mogelijk is in jouw regio
Wil je weten of warmte uit afvalwater mogelijk is voor jouw gebouw, wijk of project? Aquamarkt is de plek waar inspiratie overgaat in actie. Je vindt er:
- potentieelkaarten,
- lopende oproepen,
- informatie over de aanvraagprocedure en het verdere traject.